Malarstwo rosyjskie XIX wieku

Kramskoj, Szyszkin, Riepin, Surikow, Sierow, Lewitan, Maximow, Miasojedow, Gay i jeszcze kilku innych to klasycy malarstwa rosyjskiego, dziewiętnastowieczni buntownicy, którzy odważyli się zanegować sztywne zasady Cesarskiej Akademii Sztuk w Sankt Petersburgu i zorganizowali tzw. „Bunt czternastu”. Odmówili udziału w corocznym konkursie malarskim o złoty medal uważając, że obowiązujący temat („Odyn w Walhalli”) i nieustannie narzucana akademicka wyższość malarstwa mitologicznego i religijnego nie miała nic wspólnego z prawdziwym życiem ówczesnej Rosji. 
Manifestując artystyczną wolność i autonomię zapoczątkowali ruch o nazwie Stowarzyszenie Pieriedwiżnych (Objazdowych) Wystaw Artystycznych, które miało na celu popularyzację sztuki i jej przybliżenie mieszkańcom prowincji a nie tylko elitom w stolicy. Ich twórczość była przepojona ideami postępowymi, autentycznością,  społeczną wrażliwością,  krytycyzmem i przedstawiała tę ciemniejszą stronę kraju. 
Pieriedwiżnicy stali się piewcami realistycznych rosyjskich pejzaży jako symbolu tożsamości narodowej, ukazując jestestwo rosyjskiej przyrody i sielskie widoki skrywające często zakazane tematy i subtelne przesłania. Krajobraz przestał być tylko tłem a stał się wyrazem nastroju, duszy narodu i głębokiej więzi z ziemią.

Tematyką ich dzieł były również sceny rodzajowe przedstawiające codzienne relacje międzyludzkie, ciężką dolę ludu, nieludzkie warunki pracy, biedę, ucisk i zacofanie Rosji. W obrazach dziewiętnastowiecznych Pieriedwiżników przenikały się światy rosyjskich możnowładców i chłopstwa, kontrast między bogactwem a ubóstwem z jednoczesnym zachowaniem balansu między wiernym odwzorowaniem rzeczywistości a głębią, dramaturgią i napięciem duchowym bohaterów.
Domeną Pieriedwiżników były także portrety będące głęboką analizą psychologiczną postaci. Portretowano zarówno znane osoby jak też i zwykłych prostych ludzi, chłopów i inteligencję rosyjską eksponując ich człowieczeństwo, godność, szlachetność i piękno umysłu.                                                                     
Pieriedwiżnicy do roku 1923 zorganizowali 48 „ruchomych” wystaw nie tylko w czołowych miastach Rosji ale także w prowincjonalnych miasteczkach.
Organizacja przez blisko pół wieku działalności przyczyniła się do wprowadzenia na grunt rosyjski wielu nowoczesnych nurtów malarstwa propagując realizm, impresjonizm, a w późniejszym okresie także symbolizm.

Pasjonujący wykład poświęcony malarstwu rosyjskiemu XIX wieku z historią w tle poprowadził w dniu 12.03.2026 roku p. Romuald Wojciechowski.

Lucyna Bajsarowicz

Powrót do Wydarzenia 2026