Muzeum Cmentarne we Wrocławiu

W czwartek 16 lipca 2026 odbyła się wycieczka do Wrocławia. Zwiedzaliśmy Muzeum Cmentarne we Wrocławiu oraz „Zamek Topacz” w miejscowości Ślęza. Wycieczka odbyła się w ramach projektu „Ciekawi siebie i świata 2026”, na który uzyskano dofinansowanie z budżetu Gminy Miejskiej Dzierżoniów. W wycieczce brało udział 50 osób.
Korzystając z pięknej pogody rozpoczęliśmy zwiedzanie Starego Cmentarza Żydowskiego przy ulicy Ślężnej we Wrocławiu. Stary Cmentarz Żydowski udostępniany jest zwiedzającym jako Muzeum Sztuki Cmentarnej. Po cmentarzu oprowadzała nas Pani Ewa Pluta. Wsłuchani w jej opowieść przemieszczaliśmy się alejkami cmentarza. Stary Cmentarz Żydowski jest jedyną zachowaną nekropolią z przełomu XIX i XX wieku. 
Pierwszą działkę pod cmentarz zakupiła gmina żydowska. Działka położona była we wsi Gabitz. 18 listopada 1856 roku odbył się pierwszy pogrzeb. Ostatni pogrzeb odbył się w 1942 roku. 
W czasie II wojny światowej cmentarz został wydzierżawiony przez zakład ogrodniczy. Pod koniec lutego 1945 roku cmentarz został zamieniony przez Niemców w twierdzę.  Trwały walki o Wrocław. Pamiątką tamtych wydarzeń są widoczne do dzisiaj liczne ślady po pociskach.
Cmentarz był wielokrotnie powiększany. Obecnie obszar cmentarza wynosi 4,6 ha. Cmentarz zbudowano na planie czworoboku. Główna aleja biegnie od bramy wejściowej, jest najszerszą aleją. Cmentarz podzielono na 20 prostokątów o różnej wielkości. Dwa równoległe mury wewnętrzne oraz mury obwodowe są miejscem grobów rodzinnych. 
Na cmentarzu spoczywa wielu wybitnych wrocławian. Są wśród nich artyści, naukowcy, politycy i przedsiębiorcy. Na cmentarzu pochowano Ferdinanda Lassalle’a, założyciela i przywódcę pierwszej partii robotniczej w Niemczech; Auguste Stein i Siegfried Stein - rodziców Edyty Stein znanej jako św. Teresa Benedykta od Krzyża; Heinricha Greatza, twórcę szkoły historycznej; Ferdinanda Juliusa Cohna światowej sławy botanika; Hermanna Cohna okulistę i twórcę szkolnej higieny oczu; Gustawa Borna embriologa i twórcę teorii ewolucji fizjologii, ojca laureata Nagrody Nobla, Maxa Borna; Jacoba Rosanesa matematyka i rektora uniwersytetu. Grobowce i mauzolea potentatów finansowych i przedsiębiorców należą do rodzin m.in.: Aleksander, Bielschowsky, Breslauer, Caro, Heimann, Kolker, Marck, Wertheim. 
Na cmentarzu chowano Żydów z innych krajów. Świadczą o tym napisy w języku hebrajskim, jidysz i niemieckim. Są również napisy w języku angielskim, rosyjskim oraz polskim.
Najczęściej występującym słowem poprzedzającym nazwiska w inskrypcjach jest „rentier”, co oznacza, że osoba pochowana utrzymywała się z oprocentowania wypożyczanego kapitału, z odsetek od papierów wartościowych oraz obligacji.
Dekoracje na macewach (pionowych tablicach o półokrągłym lub trójkątnym szczycie) są mocno związane z religią. Dekoracje odnoszą się do starożytności i średniowiecza. Pani Przewodnik pokazała nam te najładniejsze: lilie o giętkich kształtach na secesyjnym pomniku, pąki róż na nagrobku z marmuru, różane drzewo na secesyjnym nagrobku, korona na nagrobku nauczyciela. Znaki nagrobne odnoszą się do Starego Testamentu, Talmudu i innych pism religijnych: Gwiazda Dawida, Menora, dłonie złożone w geście błogosławieństwa, dzbanek z misą, księga, korona, świecznik, słońce. Wizerunki zwierząt i ptaków odnoszą się do imienia zmarłego lub do jego motta życiowego. Każdy element na nagrobku ma coś powiedzieć o zmarłym i jego życiu. W zadumie a jednocześnie w zachwycie wyszliśmy z cmentarza. Chwila odpoczynku przed bramą cmentarną pozwoliła na wymianę wrażeń, lekki posiłek oraz zakup pamiątek. Udaliśmy się do autokaru.

Po przejechaniu kilkunastu kilometrów zatrzymaliśmy się na parkingu przed „Zamkiem Topacz”. Obiekt składa się z kilku budynków m.in.: zamku, stajni, domu ogrodnika. W jednym z nich jest Muzeum Motoryzacji i Techniki. W towarzystwie przewodnika Pana Marcela Skorka wysłuchaliśmy historii utworzenia muzeum, historii zgromadzonych pojazdów a następnie oglądaliśmy eksponaty. Wszystkie pojazdy są sprawne i należą do prywatnych właścicieli. Wśród eksponatów były: Fiat 500, Zaporożec 968S, Skoda 440 Oktavia, Mercedes Bens W21, BMW 327, Citroen DSPorsche 968, Volkswagen Garbus, Warszawa M-20,  Syrena 100, Tord T.
Na piętrze zobaczyliśmy wnętrze starej kamienicy przy fikcyjnej ulicy Ćwiertki 3 / 4 we Wrocławiu. Był to oryginalny plan filmowy polskiego sitcomu „Świat według Kiepskich”. Kultowa klatka schodowa, toaleta, mieszkanie Kiepskich i Paździochów. W gablotach oryginalne stroje rodziny Kiepskich.  W budynku, przed powstaniem Muzeum Motoryzacji i Techniki mieściło się studio filmowe ATM, w którym kręcono m.in.: Pierwszą Miłość i Falę Zbrodni.
Historia dworu w Ślęzie sięga czasów Henryka Brodatego. Dokumenty z roku 1248 wspominają prawo do pobierania cła z przeprawy znajdującej się na rzece Ślęzie. Majątek leżał na trasie z Wrocławia do Pragi. Wieża obronno-mieszkalna została zbudowana przez Templariuszy w celach zapewnienia bezpieczeństwa przejeżdżającym kupcom. Od 1359 roku zamek należał do Mikołaja Wierzynka. W XIV wieku zamieniono wieżę drewnianą na murowaną, która istnieje do dzisiaj. Zamek był wielokrotnie przebudowywany a obecny kształt otrzymał za czasów rodu Vogłów. Obecnie w Zamku znajduje się hotel, restauracja, SPA i wellness.
Godzinna przerwa na indywidualne zwiedzania Zamku Topacz, relaks w ogrodach wśród zieleni, kawę na tarasie hotelowej restauracji, zapewniła odpoczynek i miło spędzony czas. Około godziny 15:00 udaliśmy się w drogę powrotną do Dzierżoniowa.

Relację przygotowała Zofia Mioduszewska

Powrót do Wydarzenia 2026 II półrocze